19-08-17

J.J. Voskuil - Binnen De Huid

J.J. Voskuil – Binnen de huid

Enkele weken geleden kondigde ik aan het verzamelde werk van Nabokov te zullen herlezen, maar ‘Binnen de huid’ van J.J. Voskuil drong zich voor ‘Masjenka’. Meer dan een halve maand hield dit boek, zoals het een Voskuil betaamt, me in beslag.

Wie J.J. Voskuil en zijn werk niet kent : Voskuil schreef het geweldige ‘Het Bureau’, met zijn 7 volumes, ongeveer 5000 blz en 1,5 miljoen woorden bij mijn weten de langste romancyclus uit het Nederlandse taalgebied. Het verhaalt over de loopbaan van hoofdpersoon Maarten Koning in het Beerta Instituut voor Volkskunde van het begin van zijn aanstelling tot zijn pensioen. Saaie boel zou u misschien denken, maar de reeks is ongemeen verslavend. M. Koning, dat was Voskuil zelf weten we nu al geruime tijd. Voskuil werkte meer dan 30 jaar (van 1957 tot 1989) in het Meertens-instituut voor Volkskunde en bracht in ‘Het Bureau’ verslag uit van zijn wedervaren op zijn werk, waar hij allerminst gelukkig van werd.

Binnen de huid’ is de ontbrekende schakel tussen zijn eerste boek ‘Bij Nader Inzien’ en ‘Het Bureau’ (zijn periode als leerkracht in Groningen wordt niet beschreven) en werd reeds voltooid in 1986, maar uitgever en vriend Van Oorschot vond het werk een mislukking. Voskuil was beledigd en liet het  jaren in de schuif. Later verklaarde hij dat hij het werk nooit heeft laten uitgeven omdat het hem na al die jaren nog steeds teveel aangreep.

Binnen de huid.jpg

De titel past perfect bij het boek. Waar er in ‘Het Bureau’ nog redelijk wat interactie is met de buitenwereld (collega’s, vrienden, familie) zijn er hier heel wat minder gesprekspartners of betrokken partijen : het koppel Maarten en Nicolien Koning, het echtpaar Paul en Rosalie De Hoes en vriendin Henriëtte Fagel. In tegenstelling tot ‘Het Bureau’ gebruikt Maarten in dit boek de ik-vorm zodat je tijdens de monologues interieures van hoofdpersoon Maarten Koning zodanig onder de huid of onder de hersenpan van Maarten zit dat je er bijna claustrofobie van krijgt. Je hoort hem denken, de afstand is volledig weg.

Maarten en Rosalie zitten verstrikt in een heimelijke affaire waar ze beiden geen raad mee weten. Na een onverwachte kus in de keuken ontvlamt een heimelijke affaire tussen Maarten en Rosalie. Sinds die kus woedt in Maarten een intern conflict tussen rede en gevoel, tussen persoonlijk verlangen en moraal, tussen zijn innerlijke leven en maatschappelijke voorschriften. Het ene moment wil hij Rosalien hardhandig nemen, het andere moment vindt hij haar een hoer en is ze de oorzaak van of drijvende kracht achter Paul’s omslag. Meer dan 300 bladzijden wordt er een spel van aantrekken en afstoten gespeeld.

De altijd zo cerebrale Maarten blijkt een lichaam te hebben en slaaf te zijn van zijn hormonale uitbarstingen. Hij wil zijn verliefdheid beredeneerd en logisch aanpakken maar slaagt hier niet in. Hij raakt verstrikt in zijn emoties en moet zijn gedrag aan een stuk door goedpraten en rechttrekken. Bij momenten is hij onherkenbaar. Hij reageert destructief en agressief tegenover het koppel Dehoes, zichzelf en Nicolien. Tijdens een driftbui slaat hij zijn vroegere studiegenoot David op zijn smoel en in een waas van woede knijpt hij Nicolien haar keel dicht.

We zien ook in ‘Binnen De Huid’ weer wat het probleem is van Maarten : alleen zijn of zich alleen voelen is een essentieel kenmerk van zijn persoonlijkheid. Het lukt hem niet om op te gaan in een groep of als individu deel uit te maken van de maatschappij. Hij is tegen verandering en aanpassing, consequent zijn in je onaangepastheid is het ultieme doel voor zowel Maarten als Nicolien.

voskuil 1.jpeg

De sympathie die je na lezing van ‘Het Bureau’ hebt gekregen omwille van zijn onmaatschappelijke en beredeneerde houding brokkelt af. Je sympathie ligt soms zelfs bij Paul De Hoes, die nog steeds arrogant en waanwijs overkomt maar evenwichtiger leeft en denkt dan de hier driftige, neurotische en antipathieke Maarten, die erop uit is om zijn vrienden te vernietigen. In ieder vriendschap zit volgens hem vijandschap, en dat blijkt uit zijn woorden en houding. Alles, en dus ook het koppel Dehoes, moet kapot. “Ik begreep dat vriendschap een verfijnde vorm van vijandschap is. Je draait om elkaar heen tot je kunt toeslaan.” staat er ergens in het boek.

In ‘Bij Nader Inzien’ (dat zich afspeelt voor ‘Binnen de Huid’) heeft Paul de mond vol over een eerlijke en consequente levenshouding, maar nu hij vrouw en kind en een burgerleventje heeft in een nieuwbouwappartement wordt hij door Maarten een klootzak genoemd. Maarten verwijt Paul een handelsreiziger te zijn en Rosalie een proleet, maar zelf gedraagt hij zich niet veel beter. Wat wel voor hem pleit : Maarten ontkent dit niet en is bij momenten genadeloos eerlijk. Zo eerlijk dat het soms gênant wordt om lezen. Maarten dissecteert nauwkeurig en zo objectief mogelijk wat hem overkomt, maar zijn emoties en gedachten beheersen lukt hem meestal niet. De gezochte zelfverheldering loopt uit op een pijnlijke zelfontleding.

Wel een constante : de discussies en ruzies met de beginselvaste Nicolien, die naar het einde van het boek door de omstandigheden ook wat naar Paul lijkt toe te groeien. Maar die liefde wordt niet geconsumeerd. De vierhoeksverhouding loopt af met een anticlimax. Maarten belandt uiteindelijk tweemaal in bed met Rosalie maar blijkt impotent. Nicolien twijfelt nadien wel geruime tijd of ze bij Maarten moet verlaten of niet, maar besluit ondanks het feit dat ze van elkaar vervreemd zijn op de laatste bladzijden toch bij hem te blijven.

Daar stopt ‘Binnen De Huid’ en begint ‘Het Bureau’. Hoewel dit donkere boek meer dan de moeite waard is raad ik de Voskuil-leken toch aan eerst magnum opus ‘Het Bureau’ te lezen, wegens iets meer afwisseling/humor. Doén.

00:30 Gepost door Portishoofd | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.